Móp gai (Ráy gai, Mướp gai, Thích vu, Lặc từ cô)

Ngày : 10/05/2020
Rau móp (còn gọi là cây móp, móp gai) là loại cây hoang dã thường mọc nơi vườn rậm, bờ bãi ven sông, chỗ đất ẩm thấp, nhiều nhất ở miền Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Móp gai (Ráy gai, Mướp gai, Thích vu, Lặc từ cô)

Ráy gai vị đắng chát, cay, tính mát, có ít độc, có tác dụng tiêu viêm giải độc, thanh nhiệt trừ thấp, lợi niệu tiêu thũng. Thân rễ có tác dụng thanh nhiệt lợi niệu, sinh tân chỉ khát, khứ ứ, sinh cơ, chỉ thống. Liều dùng 12-16g, dạng thuốc sắc.

Nhân dân vẫn dùng lá non làm rau ăn. Ráy gai, chủ yếu là thân rễ được dùng chữa viêm thận phù thũng, đau nhức các khớp xương từ đầu gối xuống bàn chân, đau nhức lưng, đau nhức đầu, táo bón, các bệnh về gan, viêm gan nhẹ, xơ gan cổ trướng. Còn dùng chữa ho và viêm họng, di chứng do sốt rét, mụn ở mặt, ngứa lở ngoài da.

Trong kháng chiến chống Mỹ, bộ đội miền Đông Nam Bộ đã dùng rộng rãi ráy gai để chữa viêm gan, vàng da, cơ thể suy nhược sau khi bị sốt rét có kết quả tốt. Năm 1973, xưởng dược X5 thuộc Phòng quân y - B2 đã sản xuất Viên ráy gai, dùng điều trị trên lâm sàng và Viên ráy gai phối hợp với bột nghệ để làm thuốc ổ gan.

Ở Trung Quốc, người ta dùng ráy gai để trị sưng vú, cao huyết áp, chó dại cắn, phong thấp, đòn ngã, bạch đới, đau bụng kinh, viêm dạ dày mạn tính, tiêu hóa không tốt, ho do phổi nóng, viêm thận phù thũng, đái đục, viêm tuyến mang tai, mụn nhọt sưng lở. Dùng ngoài đắp trị rắn độc cắn, viêm hạch bạch huyết, lao hạch. Ở Malaysia, ráy gai là một thành phần trong bài thuốc chữa ho. Ở Indonesia, nước hãm của rễ dùng cho đàn bà sau khi đẻ, nước sắc rễ và thân chữa các cơn đau thắt. Ngoài ra ở một số nước như Ấn Độ, thân rễ được dùng làm thuốc trị đau ngực, lá và rễ dùng trị bệnh trĩ, cuống lá giã ra thêm nước cho trâu bò uống trị bệnh đau ngực.

Món ăn:
Ăn sống và bóp gỏi: Đọt non, lá và bẹ non và phát hoa non của cây móp gai được dùng làm rau sống và bóp gỏi.

Rau luộc: Đọt non, lá và bẹ non và phát hoa non của cây móp gai được dùng làm rau luộc ăn rất ngon và bổ.

Rau xào: Đọt non, lá và bẹ non và phát hoa non của cây móp gai được dùng làm rau xào với thịt, tôm và hải sản khác.

Nấu canh chua và nhúng lẩu: Đọt non, lá và bẹ non và phát hoa non của cây móp gai được dùng để nấu canh chua và nhúng lẩu chua.

Muối dưa chua: Đọt non, lá và bẹ non và phát hoa non của cây móp gai được dùng muối dưa chua có hương vị rất ngon.

Bài thuốc từ móp gai:
Trị tê thấp, lưng, gối, cẳng chân, bàn chân tê buốt:
Ráy gai, Cẩu tích, Kê huyết đằng, Kim cang, Ngưu tất, Tỳ giải, đều 12g. Sắc nước hoặc ngâm rượu uống (Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam).
Để tăng tính hiệu quả cho bài thuốc, đặc biệt là các trường hợp hai chân tê buốt, thêm Gừng tươi 20g vào lần sắc thuốc cuối cùng, đổ ngập nước, đun thêm trong 30 phút. Gạn lấy nước này, để đến khi ấm thì ngâm hai bàn chân vào, sau đó lau khô.

Trị thiên trụy (sa dái, thoát vị bẹn):
Ráy gai 12g, Lệ chi hạch (sao) 10g, Lá trâu cổ (sao) 10g, sắc uống trước ăn (Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam).

Trị bạch đới, thống kinh, viêm thận, tiểu đục:
Ráy gai (toàn cây) 9-15g, sắc uống hoặc hầm với xương heo dùng hàng ngày (Quảng Tây bản thảo tuyển biên).

Trị đau khớp do phong thấp, tổn thương do té ngã:
Ráy gai (toàn cây) 9-15g, sắc uống hoặc dùng 60g ngâm trong nửa lít rượu, vừa uống trong vừa xoa ngoài (Quảng Tây bản thảo tuyển biên).

Ung nhọt, sưng quai bị:
Ráy gai tươi cả rể củ cọng lá giã nhuyễn đắp (Quảng Tây bản thảo tuyển biên).

Trị viêm gan siêu vi B:
Ráy gai 20g, Diệp hạ châu 20g (tươi 40g), Hạn liên thảo 20g, Bạch hoa xà thiệt thảo 20g, Bán chi liên (hoặc Xuyên tâm liên) 12g, Mã đề 20g, Linh chi 12g, sắc uống thay nước trà trong ngày. Dùng 3 tháng trở lên (Tạp chí Thuốc & Sức khỏe số 381, tr.16).

Viêm gan vàng da:
Lá sa kê tươi 100g, Diệp hạ châu tươi 50g, Củ móp gai tươi 50g, Hạn liên thảo khô 20-50g, sắc uống.

Trị viêm gan, xơ gan:
Thân rễ ráy gai 30g (tươi 100g), Trái dứa dại 30g (tươi 100g), Diệp hạ châu 10g (tươi 30g), sắc uống.

Hỗ trợ trị vàng da, viêm gan B:
Củ móp gai, Diệp hạ châu, Nhân trần, Mã đề, đều 12g, sắc uống.

Trị trẻ nhỏ da lở loét do thai độc:
Cây ráy gai nấu nước rửa, sau rắc bột thân rễ lên chỗ da bị bệnh.

Trị lở ngứa ngoài da:
Cây ráy gai hoặc phần thân rễ nấu nước tắm rửa chữa lở ngứa ngoài da hiệu quả.

Thanh nhiệt, giải độc:
Củ móp gai (sao hạ thổ), sắc uống thay nước trà.

Trị bệnh đau nhức xương khớp:
Củ móp gai, Cốt toái bổ, Ngưu tất, Cẩu tích, Ngũ gia bì, Đỗ trọng, Trần bì, Bạch thược, đều 20g, đem ngâm với 1 lít rượu, sau 1 tháng thì có thể lấy ra dùng, mỗi ngày chỉ cần uống khoảng 10-20ml sẽ rất tốt cho sức khỏe, đặc biệt giảm đau nhức xương khớp.

Trị nám mặt do độc trong gan:
Củ móp gai 20g, sắc uống thay nước lọc mỗi ngày.

Trị phù thủng:
Móp gái, Mã đề, Râu ngô, đều 12g, sắc uống.

Trị sỏi thận:
Móp gai, Kim tiền thảo, Mã đề, đều 12-20g, sắc uống.

Trị suy nhược cơ thể do sốt rét hoặc các di chứng sau đợt sốt rét:
Ráy gai, Đảng sâm, Bạch truật, Hoàng kỳ, Cam thảo, đều 12g, sắc uống.

Trị ho do phế nhiệt, nước tiểu đậm màu, vàng:
Ráy gai, Bạc hà, Huyền sâm, Mạch môn, Râu ngô, đều từ 10-12g, sắc uống.

Trị bệnh đậu mùa:
Dùng thân và lá ráy gai rửa sạch, để ráo nước, giã nát, nghiền nhỏ ra dùng đắp vào cơ thể nốt đậu mùa.

Cao dán mụn nhọt:
Củ ráy gai tươi 80-100g, Nghệ tươi 60g. Củ ráy gọt sạch võ, giã nát nhừ cùng với nghệ, sau cho Dầu vừng vào nấu dừ, thêm Dầu thông và Sáp ong vào, khuấy cho tan. Để nguội. Phết lên giấy dán vào nơi mụn nhọt, nếu mới mọc thường tan, đã mọc có tác dụng hút mủ.

Tổng hợp

:
Xem thêm
Về đầu trang